Antonin Dvorak/Tchaikovsky - Cello Concerto in B minor, Op. 104 / Variations on a Rococo Theme (1969, Karajan,Rostropovich)

 İşbu albüm kaydı ünlü Avusturyalı şef Karajan yönetiminde ünlü çello sanatçısı Rostropoviç önderliğinde kaydedilmiş. Halihazırda denir ki Dvorak çelloya özgü besteleriyle bilinirmiş, pek başarılıymış. Bu minvalde önde gelen bu bestede de sadece çello değil başta üflemeliler olmak üzere güzelce sanatlarını icra eden ful bir orkestra dinleyene keyif vermektedir. Kayıtta yer alan Çaykovski bestesinin tersine Dvorak'ın çello konçertosunu oluşturan üç bölüm birbirinden bağımsız bir karakter de geliştiriyor. Romantizmin izini taşırcasına dalga dalga yükselip alçalan bir hacim ve tempo dinleyeni sarmalıyor. Ortadaki Adagio dramatik final bölümüne bağlama görevini üsttlenerekten , üflemelilerle ilginç bir ahenk içinde  çello solosunu süslemekte. Final ise belirgin bir melodi ile açılıyor, coşkun ve neredeyse marşları andırır bir melodi. Gelgitli halleri bestecinin ölmekte olan kardeşine ithafen bestelendiğine dair bilgiye inandırıcılığı azaltıyor. Çaykovskinin eserinin birbiriyle es vermeden bağlanan alt bölümlerden oluşan tek bir eser olması konçerto türünden farkına işaret ediyor. Değişik varyasyonlarda çalınan (amma hızlı versiyonunu sevdiğimiz) temanın naifliği, yine (Dovrak'ta sergilendiği gibi) doğayı hatırlatan üflemelerle vurgulanmış. Her iki bestenin de kalitesine dair her hangi bir sorgulama mevct değil. Bu kayıt ta çello bazlı orkestrasyona yönelik kayıtlar arasında hayli beğenilmekte. Yaylılara olan sempatim benim şahsen çok güçlü değil. Romantizme yönelik temkinli yaklaşımımı da mevsimin sıcaklığından kaynaklı düşük odklanma sorunu ile birleştirirsek yazımın çok parlak bir değerlendirme ile sonuçlanmayacağı da belirginleşiyor.

7,25/10

Emerson String Quartet -Dvorak/Tchaikovsky/Borodin - "American" Quartet / Quartet No. 1 / Quartet No. 2 (1995)

 

Yaylı dörtlülerin yada üçlü yani yaylı oda orkestraların performanslarında eksik kalan şeyi buldum sonunda. Besteler her ne kadar bu ufak gruplar için yazılsa da altı dolduracak bir piyanonun eksikliği hissediliyor. Daha önce yıllar yıllar önce piyanoyu kemana tercih ettiğimi söylemiştim. Dolayısıyla bu kayıtları dinleme serüvenim keyiften ziyade öğrenme amaçlı oluyor ister istemez. Yine de ünlü ve bir pek çok kaydı bulunan Emerson dörtlüsünün bu kaydı benim için bir nebze ufuk açan bir deneyim oldu. Doyurdu beni yani, keyif de alabildim. 

Dvorak Çek asıllı bir besteci olmasına rağmen nedense Amerika'dan hayli esinlenmiş. Yeni Dünya senfonisi haricinde  resmi adı quartet no.12 olan American quartet adlı burada da yer verilen çalışması da varmış. Eser romantizmin sınırlarını zorlayan ve hayli dramatik bir tempoyu takip eden bir çalışma. Belki de isminden şartlanmanın etkisiyle bir ucundan yeni kıtayı hayal ettirmeyi başarıyor. Motifler bölümler içinde sık sık yinelense de bu tekrarlar yaratıcı farklılıklara dayanıyor. Sıkmadan kolay adapte olmamızı sağlıyor. Camiasında iyi addedilen bu çalışmadan sonra Çaykovski'nin 1 nolu quarteti icra olunmakta. Bu bestenin sadece beste içinde değil tüm albümde ayrıksı bir yerde duran 2. bölümü duygusal zarafeti ile ses getirmiş. Linç yemeyeceksem beni pek de etkilemediğini belirtip geçeyim. Diğer bölümler ise oldukça akıcı ve basit melodilere dayanıyor. O yüzden her zamanki gibi dinleyeni kısa sürede sarıp sarmaladığını söyleyebilirim ki Çaykovski için doğaldır. Benzer şekilde Borodin'in ikinci quartetinin de ünlü bölümü daha sakin bir atmosfer sergiliyor. Bestenin lirik ve biraz da sıkıcı diğer bölümlerine (en azından ilk ikisine) nazaran bu üçüncü kısmın öne çıktığı söylenebilir. Çünkü çokca değişik varyasyonlarla tekrar edilse de güçlü bir motife sahip.

7,50--/10

Antonin Dvorak - The Slavonic Dances (Szell, 1965)

1800'lerin sonu, pek anlaşadığım romantiklerin sosyal ortamları bastıkları dönemler, milliyetçilik politikanın dışına da taşarak kendini tanımlamaya çalışıyor vessair. Dvorak da Brahms'ın Hungarian Dances'ından esinlenerek Çek olsun Leh olsun oradan Ukrayna'ya Slav halk danslarında etkin olan ve salonlara da sirayet eden müzikal formları kullanarak besteler yapmaya başlar. Opus 46'nın yakaladığı başarıyı Opus 72 takip eder ve bu iki çalışma Slavonic Dances'ı meydana getirir. Kimi zaman yavaş temposuyla ya da dramatik kurgusuyla nasıl dans edildiğini anlayamadığım ama geneliyle benim bünyeme göre fazlasıyla mutluluk saçan, Furiant formunun aşırı hareketli özelliğinin yansıtıldığı Opus 46'ın başı ve sonundaki bölümler veya 72'nin sondan 2. parçası gibi, şaşaalı parçalar bunlar. İtiraf etmek gerekirse karşımdaki o kadar büyük bir şey ki tam dibinde duruyorum, bir kıçına bir başına dokunuyor , heh he, ancak tümüyle idrak edemiyorum. Klasik müzik dinleyicisi olmadığım zaten aşikar ve bu çalışma beni bir boy aşıyor. Keşke bol bol zaman olsa da parça bazında eğilebilsem. Skocna formuyla yapılan parçaların neşeli şirinliği, yaylı çalgıların 72-5. parçadaki faaliyetleri, kısacası detaylar müthiş. Atmosfer bir hayli erken dönem Disney filmlerinin havasını andırıyor. Uzun lafın sünnetlisi; şimdilik ara verdiğim bu çalışmaya şu anlık anlayabildiğim kadarıyla değerlendirebildim, ciddiye alınmaması şerhiyle lütfen.

7,25+/10